OKI – Osobiste Konto Inwestycyjne. Do 100 tys. zł bez podatku Belki

Osobiste Konto Inwestycyjne, czyli OKI, ma być nowym sposobem na oszczędzanie i inwestowanie bez klasycznego podatku Belki dla części kapitału. W dużym uproszczeniu: państwo chce dać podatnikom podatkową „kopertę”, w której zyski z inwestycji do określonego limitu nie będą obciążone 19% podatkiem od zysków kapitałowych.

W tym artykule wyjaśniam, czym jest OKI, kto będzie mógł z niego skorzystać, jak mają działać limity 100 000 zł i 25 000 zł, czym OKI różni się od IKE oraz IKZE i na co trzeba uważać. Jak zwykle, spokojnie, po ludzku i z przykładami liczbowymi. Zapraszam do lektury.

Czym jest Osobiste Konto Inwestycyjne?

Zacznijmy od tego, że Osobiste Konto Inwestycyjne nie jest jednym konkretnym produktem w stylu „konto w banku X”. To raczej specjalny reżim podatkowy, który może zostać nałożony na różne rachunki prowadzone przez instytucje finansowe.

W praktyce OKI może przyjąć formę między innymi:

• Rachunku bankowego
• Rachunku papierów wartościowych wraz z rachunkiem pieniężnym
• Zapisu w rejestrze uczestników funduszu inwestycyjnego
• Rachunku w ubezpieczeniowym funduszu kapitałowym
• Rachunku w dobrowolnym funduszu emerytalnym

Innymi słowy, możesz mieć rachunek maklerski albo bankowy, który zostanie oznaczony jako OKI i będzie rozliczany według specjalnych zasad podatkowych.

To jest ważne: OKI nie jest tym samym co IKE albo IKZE. Nie ma mieć emerytalnego charakteru, limitu wpłat ani warunków wiekowych dotyczących wypłaty środków.

Po co w ogóle powstaje OKI?

OKI jest odpowiedzią na problem, który znamy od lat: podatek Belki zjada część zysków z lokat, obligacji, funduszy czy inwestycji giełdowych. Obecnie standardowa stawka tego podatku wynosi 19% od zysków kapitałowych.

Sam podatek Belki działa prosto: jeśli zarobisz na inwestycji, to od zysku płacisz podatek. Dla przykładu, jeżeli zarobisz 1000 zł odsetek albo zysku z inwestycji, to podatek wyniesie 190 zł.

Z punktu widzenia budżetu państwa jest to wygodne źródło dochodu. Z punktu widzenia zwykłego oszczędzającego — żadna rewelacja. Zwłaszcza wtedy, gdy inflacja i tak obniża realną wartość pieniędzy, a od nominalnego zysku trzeba jeszcze oddać podatek.

OKI ma zachęcać Polaków do tego, aby większa część oszczędności trafiała na rynek kapitałowy, do funduszy, obligacji, akcji czy innych instrumentów, zamiast leżeć bez większego sensu na nieoprocentowanych rachunkach.

Od kiedy będzie można założyć OKI?

Zgodnie z opisanymi założeniami przepisy dotyczące OKI mają zacząć obowiązywać od 1 stycznia 2027 roku. Dopiero od tego momentu instytucje finansowe będą mogły faktycznie oferować takie rachunki klientom.

Wcześniejszy okres ma służyć przygotowaniu systemów informatycznych, regulaminów, raportowania podatkowego i całej obsługi. To akurat ma sens, bo przy produkcie podatkowym szczegóły techniczne są bardzo ważne.

To jest ważne: Jeżeli jakaś instytucja reklamowałaby „OKI” przed formalnym wejściem przepisów w życie, warto bardzo dokładnie sprawdzić, czy nie chodzi wyłącznie o zwykły rachunek inwestycyjny z marketingową etykietą.

Kto będzie mógł założyć OKI?

Z założeń wynika, że OKI ma być dostępne bardzo szeroko. Umowę o prowadzenie Osobistego Konta Inwestycyjnego będzie mogła zawrzeć osoba fizyczna, która spełnia podstawowe warunki.

• Ma ukończone 18 lat
• Posiada numer PESEL
• Jest osobą fizyczną, czyli zakłada OKI prywatnie, a nie jako firma

Co ważne, OKI ma nie mieć typowych ograniczeń znanych z produktów emerytalnych. Nie ma być limitu wpłat, wymogu trzymania pieniędzy do określonego wieku ani warunku wypłaty dopiero na emeryturze.

To istotnie odróżnia OKI od IKE i IKZE, które są rozwiązaniami emerytalnymi. OKI ma być bardziej elastyczne i — przynajmniej w teorii — prostsze w codziennym użyciu.

Jakie instytucje będą mogły prowadzić OKI?

OKI nie będzie mógł prowadzić każdy podmiot, który ma ładną aplikację i chwytliwą reklamę. Ustawa przewiduje zamknięty katalog instytucji finansowych, które będą mogły oferować takie rachunki.

• Banki krajowe
• Domy maklerskie i inne podmioty prowadzące działalność maklerską
• Fundusze inwestycyjne
• Dobrowolne fundusze emerytalne
• Zakłady ubezpieczeń

Fintechy bez odpowiedniej licencji nie będą mogły samodzielnie prowadzić OKI. Mogą natomiast działać we współpracy z bankiem albo domem maklerskim, jeśli przepisy i model biznesowy na to pozwolą.

Z perspektywy klienta najważniejsze będzie jednak coś innego: kto odpowiada za rachunek, gdzie realnie trafiają pieniądze i jakie opłaty są pobierane po drodze.

Limit 100 000 zł i 25 000 zł, czyli najważniejsza część OKI

Najwięcej emocji budzi limit podatkowy. Zgodnie z założeniami OKI ma pozwolić na zwolnienie z podatku Belki dla części portfela do 100 000 zł. Ale tutaj trzeba od razu doprecyzować jedną ważną rzecz.

W ramach OKI mają funkcjonować dwie kategorie aktywów:

Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że mamy dwa osobne limity: 100 000 zł na inwestycje i dodatkowe 25 000 zł na oszczędności. Tak jednak nie należy tego rozumieć.

Oba limity mają tworzyć wspólną podatkową „kopertę” o wartości 100 000 zł. W jej ramach część oszczędnościowa może korzystać ze zwolnienia tylko do 25 000 zł.

To jest ważne: Limit dla aktywów oszczędnościowych nie powiększa całej koperty do 125 000 zł. To raczej wewnętrzny podlimit w ramach łącznego limitu 100 000 zł.

Przykład: jak działa limit OKI?

Oto prosty przykład, który ułatwi zrozumienie całej konstrukcji.

Pan Adam ma na OKI:

• 70 000 zł w ramach konta maklerskiego
• 20 000 zł na lokacie bankowej

Łącznie daje to 90 000 zł. Część oszczędnościowa wynosi 20 000 zł, czyli mieści się w limicie 25 000 zł. Cały portfel mieści się też w limicie 100 000 zł.

W takim scenariuszu zyski z tej części portfela powinny korzystać ze zwolnienia z podatku Belki.

Drugi przykład.

Pani Anna ma na OKI:

• 80 000 zł w akcjach
• 40 000 zł na lokacie

Łącznie daje to 120 000 zł. Tu pojawiają się dwa problemy. Po pierwsze, część oszczędnościowa przekracza limit 25 000 zł. Po drugie, cały portfel przekracza limit 100 000 zł.

W praktyce oznacza to, że nadwyżka ponad limit będzie objęta nowym podatkiem od wartości aktywów.

Nowy podatek od wartości aktywów, czyli co zamiast podatku Belki?

Najciekawsza część OKI polega na tym, że po przekroczeniu limitu nie wracamy po prostu do klasycznego podatku Belki od zysków. Pojawia się inny mechanizm: podatek od wartości aktywów.

W pierwszym roku obowiązywania stawka tego podatku ma wynieść 0,85%. Docelowo ma odpowiadać 19% stopy referencyjnej NBP, ale nie mniej niż 0,1%.

To jest duża zmiana w porównaniu z podatkiem Belki. Klasyczny podatek Belki płaci się od zysku. Podatek od wartości aktywów płaci się od wartości majątku przekraczającego limit — nawet jeżeli w danym okresie inwestycja nie przyniosła zysku.

To jest ważne: Podatek od wartości aktywów może być korzystny przy wysokich stopach zwrotu, ale mniej przyjemny wtedy, gdy portfel stoi w miejscu albo traci, a mimo to występuje nadwyżka ponad limit.

Przykład: podatek od nadwyżki ponad 100 000 zł

Załóżmy, że pani Marta ma na OKI aktywa o średniej wartości 140 000 zł. Dla uproszczenia przyjmijmy, że cały limit zwolnienia wynosi 100 000 zł, a nadwyżka to 40 000 zł.

Jeżeli stawka podatku od wartości aktywów wynosi 0,85%, to obliczenie wygląda tak:

40 000 zł × 0,85% = 340 zł

Podatek od nadwyżki wyniósłby więc 340 zł.

Dla porównania, przy klasycznym podatku Belki znaczenie miałby zysk. Gdyby pani Marta zarobiła na inwestycjach 8000 zł, podatek Belki wyniósłby:

8000 zł × 19% = 1520 zł

W takim scenariuszu OKI wygląda korzystnie. Ale jeżeli portfel zarobiłby tylko 500 zł, klasyczny podatek Belki wyniósłby 95 zł, a podatek od nadwyżki nadal mógłby wynieść 340 zł. I właśnie dlatego warto liczyć, a nie tylko patrzeć na hasło „bez podatku Belki”.

Jak będzie liczona wartość aktywów na OKI?

Z założeń wynika, że podatek od wartości aktywów ma być liczony na podstawie średniej wartości aktywów, z uwzględnieniem sumy wpłat. To ważne, bo ogranicza ryzyko prostych manipulacji polegających na wypłacaniu pieniędzy tylko na dzień wyceny.

Instytucje prowadzące OKI będą musiały prowadzić szczegółowe dane dotyczące wartości portfela w poszczególnych dniach roku. Dotyczy to szczególnie rachunków inwestycyjnych, gdzie wartość akcji, funduszy czy innych instrumentów zmienia się codziennie.

Od razu trzeba wyjaśnić, że dla przeciętnego klienta nie powinno to oznaczać samodzielnego liczenia wszystkiego w Excelu. To instytucja finansowa ma mieć obowiązki raportowe i techniczne. Ale z doświadczenia wiem, że własna kontrola nigdy nie zaszkodzi.

OKI a IKE i IKZE — najważniejsze różnice

OKI najczęściej będzie porównywane do IKE i IKZE, bo wszystkie te rozwiązania dotyczą oszczędzania i inwestowania z preferencją podatkową. Różnice są jednak zasadnicze.

IKE i IKZE są dobre dla osób, które faktycznie chcą budować kapitał emerytalny i są gotowe zaakceptować ograniczenia. OKI ma być bardziej uniwersalne: na inwestowanie, oszczędzanie, budowanie kapitału na mieszkanie, edukację dziecka albo po prostu na przyszłość.

Nie oznacza to jednak, że OKI automatycznie zastąpi IKE i IKZE. To raczej kolejne narzędzie w finansowej skrzynce. A jak z każdym narzędziem — trzeba wiedzieć, kiedy ma sens.

Czy OKI będzie opłacalne?

Odpowiedź brzmi: to zależy. Wiem, że to najmniej efektowna odpowiedź, ale w finansach osobistych bardzo często jest najbardziej uczciwa.

OKI może być szczególnie korzystne dla osób, które:

• Mają kapitał do zainwestowania do około 100 000 zł
• Chcą inwestować bez długiego emerytalnego „zamrożenia” środków
• Uzyskują zyski wyższe niż koszt ewentualnego podatku od nadwyżki
• Chcą uniknąć klasycznego podatku Belki od części portfela
• Szukają prostszego rozwiązania niż coroczne rozliczanie wielu transakcji

OKI może być mniej korzystne dla osób, które trzymają znacznie większy kapitał przy niskiej stopie zwrotu. Wtedy podatek od wartości aktywów może boleć bardziej niż klasyczny podatek od zysków.

Warto też pamiętać o kosztach samych produktów. Brak podatku Belki do limitu nie pomoże wiele, jeśli wybierzesz drogi fundusz z wysoką opłatą za zarządzanie albo rachunek maklerski z nieatrakcyjną tabelą prowizji.

Na co uważać przy OKI?

Nie mam zwyczaju zachwycać się produktami finansowymi tylko dlatego, że mają w nazwie „ulgę”, „preferencję” albo „inwestycyjne”. OKI może być sensownym rozwiązaniem, ale warto podejść do niego na chłodno.

Najważniejsze ryzyka i pułapki to:

• Podatek od wartości aktywów, który może pojawić się nawet wtedy, gdy zysk jest niski
• Koszty produktów, czyli prowizje, opłaty za zarządzanie i spready walutowe
• Ryzyko inwestycyjne, bo zwolnienie podatkowe nie chroni przed stratą
• Zmienność przepisów, bo przy produktach podatkowych stabilność zasad jest kluczowa
• Limity oszczędnościowe, szczególnie podlimit 25 000 zł dla aktywów oszczędnościowych

To jest ważne: OKI nie sprawi, że słaba inwestycja stanie się dobrą inwestycją. Preferencja podatkowa jest dodatkiem, a nie lekarstwem na wysokie koszty, złe decyzje i brak planu.

OKI a aktywa zagraniczne i waluty obce

W założeniach OKI pojawiają się także szczegółowe zasady dotyczące aktywów zagranicznych i denominacji walutowej. To ważne dla osób, które inwestują nie tylko w Polsce, ale też w zagraniczne ETF-y, akcje czy fundusze.

Przy takich aktywach znaczenie ma nie tylko wynik samej inwestycji, ale również kurs walutowy. Jeżeli inwestujesz w dolarach albo euro, to wartość portfela w złotych może się zmieniać nawet wtedy, gdy cena instrumentu za granicą stoi w miejscu.

Dlatego przed założeniem OKI w konkretnej instytucji zachęcam, aby sprawdzić trzy rzeczy:

• Jakie instrumenty zagraniczne można kupować w ramach OKI
• Jak instytucja przelicza wartości w walutach obcych
• Jakie pobiera opłaty za przewalutowanie i transakcje zagraniczne

Diabeł bardzo często siedzi w takich szczegółach. Zwłaszcza gdy produkt jest reklamowany prostym hasłem, a realne koszty są ukryte w tabeli opłat i prowizji.

Waloryzacja limitów od 2030 roku

W projekcie przewidziano także mechanizm waloryzacji limitów zwolnienia o inflację od 2030 roku. To dobry kierunek, bo sztywne limity podatkowe z czasem tracą sens.

Jeżeli limit wynosi dziś 100 000 zł, to za kilka czy kilkanaście lat ta sama kwota może mieć zupełnie inną siłę nabywczą. Inflacja swoje zrobi. Waloryzacja ma ograniczać ten problem i sprawić, że limit będzie bardziej odporny na upływ czasu.

Oczywiście jak zawsze kluczowe będą szczegóły: według jakiego wskaźnika limit będzie podnoszony, jak często i czy ustawodawca nie będzie zmieniał zasad po drodze.

Czy warto będzie założyć OKI?

Moim zdaniem OKI warto będzie przynajmniej przeanalizować. Zwłaszcza jeżeli masz oszczędności, inwestujesz regularnie i przeszkadza Ci klasyczny podatek Belki od każdej lokaty, obligacji czy zyskownej inwestycji.

Nie traktowałbym jednak OKI jako magicznego rozwiązania wszystkich problemów. Nadal trzeba mieć poduszkę finansową (a OKI może być właśnie dla niej idealnym miejscem!), unikać długów, rozumieć ryzyko inwestycyjne i pilnować kosztów. Preferencja podatkowa jest ważna, ale nie zastępuje zdrowego rozsądku.

Gdy OKI pojawi się w ofertach instytucji finansowych, zachęcam, aby porównać nie tylko hasła reklamowe, ale przede wszystkim:

• Koszty prowadzenia rachunku i transakcji
• Dostępne instrumenty inwestycyjne
• Zasady rozliczeń podatkowych
• Opłaty za przewalutowanie
• Jakość obsługi i czytelność raportów

Podsumowanie

Osobiste Konto Inwestycyjne może być jedną z ciekawszych zmian w polskim systemie opodatkowania oszczędności i inwestycji od czasu wprowadzenia podatku Belki. Najważniejsza korzyść to zwolnienie z podatku od zysków kapitałowych dla części portfela do 100 000 zł, z podlimitem 25 000 zł dla aktywów oszczędnościowych.

Jednocześnie trzeba pamiętać o nowym podatku od wartości aktywów ponad limit. To rozwiązanie może być korzystne przy dobrych stopach zwrotu, ale nie zawsze będzie lepsze od klasycznego podatku od zysków. Jak zwykle — warto policzyć wszystko czarno na białym.

A Wy jak oceniacie OKI? Skorzystalibyście z takiego konta, czy wolicie IKE, IKZE albo zwykły rachunek maklerski? Dajcie znać w komentarzach, bo jestem ciekaw, jak patrzycie na tę zmianę.