Próby złota: ile ich jest? Która jest najcenniejsza?

Złoto to nie tylko instrument inwestycyjny, ale też metal o bardzo szerokim zastosowaniu – od jubilerstwa, aż po produkcję elektroniki. O przeznaczeniu złota decyduje jego próba, która ma także bezpośrednie przełożenie na wartość złotego wyrobu. Czyste złoto jest zupełnie niepraktyczne pod względem użytkowym i tym samym dedykowane rynkowi inwestycyjnemu. Z kolei kupując cokolwiek, co zostało częściowo lub głównie wykonane ze szlachetnego metalu, należy brać pod uwagę czynnik próby złota. Każdy o niej słyszał, nie wszyscy jednak wiedzą czym ta próba właściwie jest i jak należy ją interpretować. To już wyjaśniam w moim artykule. 

Czym jest próba złota?

Próba złota to miara tzw. czystości złota, która świadczy o tym – pisząc kolokwialnie – ile jest „złota w złocie”. Próba informuje nas o zweryfikowanej i poświadczonej przez urząd probierczy zawartości czystego złota w danym stopie metalu. Jeśli np. złota moneta, sztabka czy biżuteria pochodzi z pewnego źródła, to zawsze będzie mieć już określoną próbę.

Próba złota ma kluczowy wpływ na jego cenę, ponieważ to właśnie złoto jest najcenniejszym rynkowo składnikiem gotowego wyrobu. 

Pod względem technicznym próba to miara wskazująca procentowy udział masy czystego złota w 1000 jednostek stopu. Jeśli więc np. w pierścionku zaręczynowym znajduje się 33,3% Au, to mamy do czynienia z próbą 333. 

Czyste złoto – jaka ma próbę? 

Oficjalnie można się spotkać z sześcioma podstawowymi próbami złota, które są stosowane m.in. do produkcji wyrobów biżuteryjnych. Wyjściową próbą, niewykorzystywaną w jubilerstwie, jest natomiast tzw. czyste złoto, czyli próby 999,9 (99,9% Au w wyrobie). 

Jest to złoto inwestycyjne, najczęściej występujące pod postacią złotych sztabek i monet bulionowych – najlepiej przechowuje wartość, można je najłatwiej (i najkorzystniej) sprzedać w oficjalnych punktach skupu, jest najtrudniejsze do podrobienia i cieszy się najwyższym prestiżem.

Podstawowe próby złota 

Próba 999,9 nie ma żadnego zastosowania praktycznego, dlatego z myślą o wykorzystaniu złota na cele biżuteryjne czy przemysłowe stosuje się różnorodne domieszki innych metali. Pozwala to nadać stopowi określone właściwości fizyczne – przede wszystkim odpowiednią twardość czy plastyczność. 

Mieszanie złota z innymi, mniej cennymi metalami, oczywiście powoduje obniżenie wartości rynkowej wyrobu, natomiast pozwala podnieść walor użytkowy stopu. Obowiązuje tutaj prosta zasada: im niższa próba złota, tym jest ono trwalsze i mniej podatne na ścieranie. 

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Gospodarki z 31 maja 2012 roku w sprawie wyrobów z metali szlachetnych, w Polsce rozróżniamy sześć prób złota (poza 999,9), czyli:

1. 960 – zawiera 96% czystego złota.
2. 750 – zawiera 75% czystego złota. 
3. 585 – zawiera 58,5% czystego złota. 
4. 500 – zawiera 50% czystego złota. 
5. 375 – zawiera 37,5% czystego złota. 
6. 333 – zawiera 33,3% czystego złota. 

To warto wiedzieć:

Stop złota najczęściej uzyskuje się poprzez dodanie srebra, miedzi, niklu, palladu oraz platyny. 

Próba złota a karat 

Każda próba złota ma swój odpowiednik w karacie, czyli 1/24 zawartości wagowej złota w stopie. „Przelicznik” próby na karaty wygląda następująco:

1. Próba 333 to złoto 8-karatowe. 
2. Próba 375 to złoto 9-karatowe. 
3. Próba 500 to złoto 12-karatowe. 
4. Próba 585 to złoto 14-karatowe. 
5. Próba 750 to złoto 18-karatowe.
6. Próba 999,9 to złoto 24-karatowe.

23 karaty ma próba 958, 22 – próba 916, a 10 karatów próba 417, które jednak nie są oficjalnie uznawanymi w Polsce próbami złota. 

Zastosowanie i właściwości popularnych prób złota 

Niższe próby złota wykorzystuje się przede wszystkim w jubilerstwie i to kupując złotą biżuterię należy zwracać uwagę na ten parametr – ma on decydujący wpływ nie tylko na cenę wyrobu, ale też jego trwałość i odporność na upływ czasu. 

Zacznijmy od próby 333. Choć zawiera najmniej czystego złota, to ma zasadniczą zaletę: jest to bardzo twardy stop, odporny na zarysowania i inne uszkodzenia mechaniczne. Złoto próby 333 ma natomiast tendencję do szybkiego śniedzenia oraz jest mniej plastyczne w porównaniu z wyższymi próbami, co utrudnia wykonywanie z niego bardziej skomplikowanych projektów biżuteryjnych. Biżuterię ze złota próby 333 (alternatywnie 375 – rzadziej spotykaną) można polecić osobom, które chcą ją nosić na co dzień. 

Najchętniej wybieraną próbą złota jest natomiast 585. To taki – nomen omen – złoty środek między ceną, wartością, a walorami użytkowymi. Ze złota próby 585 wykonuje się np. większość obrączek ślubnych. Pomimo dominującego udziału czystego złota, stop ten charakteryzuje się dobrą trwałością i odpornością na zarysowania. 

Najdroższe powszechnie dostępne wyroby biżuteryjne ze złota mają próbę 750. Ich wysoka cena jest oczywiście pochodną tego, że w aż ¾ składają się z czystego Au. Złoto próby 750 ma intensywnie żółte zabarwienie, dużo wolniej ulega śniedzeniu, natomiast jest stosunkowo kruche i podatne na zarysowania. Polecam więc kupować biżuterię z 18-karatowego złota na specjalne okazje czy na prezent. 

Jaką próbę złota najczęściej wybieracie kupując złotą biżuterię? Wiedzieliście, że ten parametr ma wpływ nie tylko na cenę danego wyrobu, ale też jego walory użytkowe? Częściej kupujecie złote wyroby jubilerskie czy może preferujecie złoto inwestycyjne? Dajcie znać w komentarzu. 

Najczęstsze pytania i odpowiedzi 

Czym jest próba złota?

Próba złota to określenie procentowej zawartości czystego złota w gotowym wyrobie. Przykładowo: złoto próby 585 zawiera dokładnie 58,5 proc. czystego Au. 

Czym jest stop złota?

Stop złota to wyrób powstały w wyniku połączenia czystego złota z różnorodnymi domieszkami innych metali. 

Z czym najczęściej łączy się złoto?

Stopy złota uzyskuje się głównie poprzez połączenie Au ze srebrem, miedzią, niklem, palladem oraz platyną. 

Czym jest karat?

Karat to inne określenie na próbę złota. 1 karat odpowiada 1/24 zawartości wagowej złota w stopie. Przykładowo: czyste złoto, próby 999,9 to złoto 24-karatowe. 

Ile jest prób złota?

W Polsce oficjalnie uznaje się tzw. czyste złoto (próby 999,9) oraz sześć podstawowych prób dla określenia stopów złota, czyli 960, 750, 585, 500, 375 i 333. 

Czym różnią się próby złota?

Próba złota ma wpływ nie tylko na wartość danego wyrobu. Decyduje również o jego kolorze (im wyższa, tym bardziej intensywna złota barwa) oraz walorach użytkowych. Niższe próby złota charakteryzują się lepszą trwałością i odpornością na uszkodzenia mechaniczne. Optymalnym wyborem dla osób kupujących biżuterię do noszenia na co dzień będzie ta ze złota o próbie 333 lub 585 – z tego drugiego najczęściej wykonuje się np. obrączki ślubne.