Księgowanie faktoringu – pełnego, niepełnego i odwrotnego. Przykłady

Faktoring pozwala firmie szybciej otrzymać pieniądze z wystawionych faktur albo odroczyć zapłatę zobowiązań wobec dostawców. Nie zawsze jest jednak prostą „sprzedażą faktury”. W zależności od konstrukcji umowy może oznaczać sprzedaż wierzytelności, zaciągnięcie finansowania lub zmianę wierzyciela.

Przygotowałem poradnik, w którym wyjaśniam, jak wygląda księgowanie faktoringu pełnego, niepełnego i odwrotnego. Pokazuję typowe konta i dekrety, sposób ujęcia prowizji oraz VAT, a także wpływ faktoringu na bilans, rachunek zysków i strat oraz przepływy pieniężne. Zapraszam do lektury.

Co to jest faktoring i kto jest faktorem, faktorantem oraz dłużnikiem?

Zacznijmy od uporządkowania podstawowych pojęć. W klasycznym faktoringu występują zwykle trzy strony:

• Faktor – bank lub firma faktoringowa, wyspecjalizowana instytucja nabywająca wierzytelność, która finansuje przedsiębiorcę
• Faktorant – dostawca towarów bądź usług, któremu przysługuje świadczenie pieniężne od kontrahenta; korzysta z faktoringu i przekazuje faktorowi swoją wierzytelność
• Dłużnik faktoringowy – odbiorca, który powinien zapłacić za fakturę

W klasycznym faktoringu przedsiębiorca wystawia klientowi fakturę z odroczonym terminem płatności, a następnie przekazuje ją faktorowi. Faktor wypłaca przedsiębiorcy całość albo część należności, nie czekając, aż fakturę opłaci odbiorca.

Inaczej działa faktoring odwrotny. W tym przypadku faktor opłaca zobowiązanie przedsiębiorcy wobec dostawcy, a przedsiębiorca spłaca faktora w późniejszym terminie. Pieniądze nie muszą nawet trafić na rachunek firmy, ponieważ faktor może zapłacić bezpośrednio dostawcy.

Faktoring jest często przedstawiany jako alternatywa dla kredytu obrotowego. To jednak pewne uproszczenie. Faktoring pełny może prowadzić do rzeczywistej sprzedaży wierzytelności, ale faktoring z regresem i faktoring odwrotny mają zwykle charakter finansowania, a więc ekonomicznie przypominają zadłużenie.

To jest ważne: nazwa umowy nie przesądza o sposobie księgowania. Liczy się jej treść ekonomiczna, a przede wszystkim to, kto ponosi ryzyko braku zapłaty i czy przedsiębiorca ma obowiązek zwrócić pieniądze faktorowi.

Trzy podstawowe rodzaje faktoringu

Pierwszym krokiem do poprawnego księgowania jest ustalenie, z jakim rodzajem faktoringu mamy do czynienia. Najważniejsze różnice zebrałem w tabeli.

Faktoring pełny, czyli bez regresu

W faktoringu pełnym faktor przejmuje ryzyko niewypłacalności odbiorcy. Jeżeli dłużnik nie zapłaci faktury z powodu objętego umową, faktorant co do zasady nie musi zwracać otrzymanych pieniędzy.

Taka transakcja jest traktowana podobnie do sprzedaży wierzytelności. Należność od odbiorcy zostaje wyksięgowana, a firma wykazuje wynik na jej sprzedaży oraz koszty usługi faktoringowej. Razem z ryzykiem niewypłacalności na faktora przechodzi też windykacja należności i administrowanie należnościami wobec tego odbiorcy.

Faktoring niepełny, czyli z regresem

W faktoringu niepełnym faktor wypłaca przedsiębiorcy zaliczkę, ale nie przejmuje całego ryzyka. Jeżeli odbiorca nie zapłaci, przedsiębiorca może być zobowiązany do zwrotu otrzymanego finansowania.

Należność pozostaje więc w aktywach, a wypłata od faktora powoduje powstanie zobowiązania finansowego. Czarnym na białym widać, że jest to rozwiązanie zbliżone do kredytu zabezpieczonego należnościami.

Faktoring odwrotny

W faktoringu odwrotnym faktor płaci dostawcy przedsiębiorcy. Dotychczasowe zobowiązanie handlowe wobec dostawcy zostaje następnie zastąpione zobowiązaniem wobec banku lub firmy faktoringowej.

Jeżeli nowy termin płatności jest istotnie dłuższy, a zobowiązanie wynika z osobnej umowy finansowania, powinno być ono zwykle prezentowane jako zobowiązanie finansowe, a nie handlowe.

Ewidencja księgowa faktoringu – jakie konta wykorzystać?

Numery kont zależą od planu kont przyjętego w konkretnej jednostce. W praktyce ewidencja księgowa faktoringu najczęściej opiera się na koncie 24 pozostałe rozrachunki, otwieranym w analityce dla każdego faktora, oraz na następujących kontach:

• 13-0 „Rachunek bieżący” – do ewidencji wpływów i wypływów pieniędzy
• 20 „Rozrachunki z odbiorcami” – do ewidencji należności handlowych
• 21 „Rozrachunki z dostawcami” – do ewidencji zobowiązań handlowych
• 22-2 „VAT naliczony i jego rozliczenie” – do ujęcia VAT z faktury wystawionej przez faktora
• 24 „Pozostałe rozrachunki” – z osobną analityką dla faktora
• 30 „Rozliczenie zakupu” – jako konto techniczne przy rozliczaniu faktury za usługę
• 75-0 „Przychody finansowe” – między innymi do ujęcia przychodu ze sprzedaży wierzytelności
• 75-1 „Koszty finansowe” – do ujęcia kosztu rozchodu wierzytelności, prowizji, odsetek i innych opłat

Podane numery są przykładowe. Firma może mieć inny układ kont syntetycznych i analitycznych, pod warunkiem że pozwala on prawidłowo rozliczyć transakcję oraz sporządzić sprawozdanie finansowe. Od momentu kupna wierzytelności to już faktor ponosi ciężar kosztów finansowych związanych z ryzykiem niewypłacalności odbiorców – w księgach rachunkowych faktoranta ta strona transakcji się nie pojawia.

Faktoring pełny – księgowanie bez regresu

W faktoringu pełnym faktor nabywa wierzytelność poprzez cesję i przejmuje jej ryzyko. Należność jest wyksięgowywana, jeśli faktor przejął zasadnicze ryzyko związane z jej nieściągalnością. W polskiej praktyce bilansowej transakcję traktuje się wtedy jak sprzedaż wierzytelności, a konto 24 pozostałe rozrachunki w analityce faktor rejestruje przychody finansowe z tytułu przejęcia ryzyka niewypłacalności dłużnika.

Wartość nominalna sprzedanej należności trafia do kosztów finansowych, natomiast kwota należna od faktora jest ujmowana jako przychód finansowy. Wynik na transakcji pokazuje różnicę między wartością księgową należności a ceną jej sprzedaży.

Typowe dekrety w faktoringu pełnym

1. Wyksięgowanie sprzedanej należności: Wn 75-1 „Koszty finansowe” / Ma 20 „Rozrachunki z odbiorcami”.
2. Ujęcie należności od faktora: Wn konto 24 „Pozostałe rozrachunki – faktor” / Ma 75-0 „Przychody finansowe”.
3. Wpływ środków od faktora: Wn 13-0 „Rachunek bieżący” / Ma 24 „Pozostałe rozrachunki – faktor”.
4. Ujęcie prowizji netto: Wn 75-1 „Koszty finansowe” / Ma 24 „Pozostałe rozrachunki – faktor”.
5. Ujęcie VAT naliczonego podlegającego odliczeniu: Wn 22-2 „VAT naliczony” / Ma 24 „Pozostałe rozrachunki – faktor”.

Jeżeli firma wykorzystuje konto 30 rozliczenie zakupu, fakturę za usługę można najpierw zaksięgować w kwocie brutto na tym koncie, a następnie rozdzielić na koszt netto i VAT naliczony.

Przykład księgowania faktoringu pełnego

Spółka sprzedała towar i wystawiła odbiorcy fakturę na 100 000 zł. Następnie przekazała wierzytelność faktorowi bez prawa regresu – doszło do definitywnego przeniesienia wierzytelności, a faktor przejął ryzyko niewypłacalności dłużnika.

Wynagrodzenie faktora wynosi 2000 zł netto plus 460 zł VAT, czyli 2460 zł brutto. Załóżmy, że cena sprzedaży wierzytelności odpowiada jej wartości nominalnej, a faktor potrąca swoją fakturę z wypłacanej kwoty.

1. Wyksięgowanie należności: Wn 75-1 – 100 000 zł / Ma 20 – 100 000 zł.
2. Ujęcie ceny sprzedaży wierzytelności: Wn 24 – 100 000 zł / Ma 75-0 – 100 000 zł.
3. Ujęcie prowizji: Wn 75-1 – 2000 zł / Wn 22-2 – 460 zł / Ma 24 – 2460 zł.
4. Wpływ środków po potrąceniu opłaty: Wn 13-0 – 97 540 zł / Ma 24 – 97 540 zł.

Spółka otrzymała na rachunek 97 540 zł. Koszt usługi wyniósł 2000 zł netto, natomiast 460 zł VAT może podlegać odliczeniu, jeśli spełnione są ustawowe warunki.

To jest ważne: w umowach spotyka się różne sposoby ustalania ceny wierzytelności i rozliczania prowizji. Trzeba uważać, aby nie ująć tego samego kosztu dwa razy – najpierw jako dyskonta od ceny wierzytelności, a następnie ponownie jako prowizji z faktury.

Faktoring pełny w sprawozdaniu finansowym

W bilansie należność od odbiorcy znika z aktywów. W jej miejsce pojawia się przejściowo należność od faktora, a po rozliczeniu transakcji – gotówka na rachunku bankowym.

Po stronie pasywów nie powstaje zobowiązanie z tytułu zwrotu finansowania, o ile transakcja rzeczywiście nie zawiera prawa regresu ani innych mechanizmów, które pozostawiałyby istotne ryzyko po stronie faktoranta.

W rachunku zysków i strat wynik na sprzedaży wierzytelności prezentuje się w części finansowej. Dokładna pozycja zależy między innymi od wzoru sprawozdania stosowanego przez jednostkę. W jednostkach mikro może to być pozycja „Pozostałe koszty i straty”, natomiast w pozostałych jednostkach odpowiednia pozycja kosztów finansowych lub straty z rozchodu aktywów finansowych.

Wpływy z faktoringu pełnego są zasadniczo powiązane z należnościami handlowymi, dlatego w rachunku przepływów pieniężnych mogą być prezentowane jako przepływy z działalności operacyjnej.

Pełny obraz faktoringu w sprawozdaniu finansowym – nie tylko w tym jednym wariancie – zebrałem w osobnym tekście.

Faktoring niepełny – księgowanie z regresem

W faktoringu z regresem przedsiębiorca nadal ponosi ryzyko, że odbiorca nie zapłaci. Otrzymane pieniądze nie są więc przychodem ze sprzedaży wierzytelności, lecz finansowaniem, które może podlegać zwrotowi – to kluczowa różnica względem faktoringu właściwego.

Należność od odbiorcy pozostaje na koncie imiennym kontrahenta w analityce konto 20, natomiast po stronie pasywów powstaje zobowiązanie wobec faktora. W bilansie widoczne są zatem jednocześnie należność handlowa i zobowiązanie finansowe.

Otrzymanie zaliczki od faktora

Wpływ środków na rachunek bieżący zwiększa saldo konta 24 pozostałe rozrachunki w analityce faktor i księguje się następująco:

Wn 13-0 „Rachunek bieżący” / Ma 24 „Pozostałe rozrachunki – faktor”.

Należność od klienta pozostaje na koncie 20. Nie ma podstaw do jej wyksięgowania tylko dlatego, że faktor wypłacił przedsiębiorcy zaliczkę.

Zapłata faktury przez odbiorcę

Jeżeli odbiorca płaci bezpośrednio faktorowi, rozliczenie uznaje konto 24 pozostałe rozrachunki i może zostać ujęte zapisem obciążającym konta rozrachunkowego odbiorcy:

Wn 24 „Pozostałe rozrachunki – faktor” / Ma 20 „Rozrachunki z odbiorcami”.

Jeżeli wartość zapłaty od odbiorcy jest wyższa od udzielonego finansowania, faktor powinien rozliczyć pozostałą część z faktorantem, po potrąceniu swojej prowizji, odsetek i innych opłat.

Brak zapłaty i zwrot zaliczki

Jeżeli dłużnik nie ureguluje faktury, przedsiębiorca może być zobowiązany do zwrotu zaliczki – tak jak przy zwrocie pożyczki w księgach rachunkowych. Typowy zapis, który zmniejsza rozrachunki w analityce faktor, wygląda następująco:

Wn 24 „Pozostałe rozrachunki – faktor” / Ma 13-0 „Rachunek bieżący”.

Należność od odbiorcy nadal pozostaje w księgach faktoranta. Przedsiębiorca musi sam dochodzić jej zapłaty, a w razie problemów ocenić również potrzebę utworzenia odpisu aktualizującego.

Przykład księgowania faktoringu niepełnego

Spółka wystawiła fakturę na 200 000 zł z terminem płatności wynoszącym 90 dni. Faktor wypłacił jej zaliczkę w wysokości 180 000 zł. Prowizja wynosi 2000 zł netto plus 460 zł VAT.

1. Otrzymanie zaliczki: Wn 13-0 – 180 000 zł / Ma 24 – 180 000 zł.
2. Zapłata całej faktury przez odbiorcę faktorowi: Wn 24 – 200 000 zł / Ma 20 – 200 000 zł.
3. Ujęcie prowizji i VAT: Wn 75-1 – 2000 zł / Wn 22-2 – 460 zł / Ma 24 – 2460 zł.
4. Wypłata pozostałej kwoty przez faktora: Wn 13-0 – 17 540 zł / Ma 24 – 17 540 zł.

Łącznie spółka otrzymała 197 540 zł: najpierw 180 000 zł zaliczki, a później 17 540 zł końcowego rozliczenia. Różnica do wartości faktury wynika z potrącenia wynagrodzenia faktora w kwocie 2460 zł brutto – ta różnica stanowi wynagrodzenie faktora za usługę.

Gdyby odbiorca nie zapłacił, spółka musiałaby zwrócić faktorowi 180 000 zł. Należność w wysokości 200 000 zł nadal pozostałaby na koncie odbiorcy.

Faktoring z regresem w sprawozdaniu finansowym

W bilansie należność pozostaje w pozycji należności krótkoterminowych z tytułu dostaw i usług. Otrzymane finansowanie wykazuje się natomiast jako krótkoterminowe zobowiązanie finansowe, przykładowo w pozycji „Inne zobowiązania finansowe wobec pozostałych jednostek”.

W rachunku zysków i strat nie występuje wynik na sprzedaży wierzytelności, ponieważ do jej sprzedaży bilansowej nie doszło. Pojawiają się natomiast koszty prowizji, odsetek i innych opłat.

Wpływ zaliczki od faktora ma charakter finansowania. Z tego względu w rachunku przepływów pieniężnych jest co do zasady prezentowany jako przepływ z działalności finansowej. Podobnie traktuje się zwrot finansowania.

Faktoring odwrotny – księgowanie zobowiązań wobec dostawców

W faktoringu odwrotnym bank lub firma faktoringowa – wyspecjalizowana instytucja nabywająca wierzytelność – opłaca faktury przedsiębiorcy wobec jego dostawców. Dostawca szybko otrzymuje pieniądze, a przedsiębiorca spłaca faktora w późniejszym terminie; termin zapadalności wierzytelności wynosi tyle, ile ustalono w umowie z faktorem.

Podstawą księgowania w księgach rachunkowych jest zmiana wierzyciela. Zobowiązanie wobec dostawcy zostaje zastąpione zobowiązaniem wobec faktora, a podmiotem świadczącym usługę faktoringu w tym modelu jest bank lub wyspecjalizowane jednostki gospodarcze zajmujące się nabywaniem wierzytelności przysługujących przedsiębiorcom.

Zmiana wierzyciela

Po otrzymaniu potwierdzenia, że faktor zapłacił dostawcy i wstąpił w jego prawa wierzyciela, stosuje się przykładowy zapis:

Wn 21 „Rozrachunki z dostawcami” / Ma konto 24 „Pozostałe rozrachunki – faktor”.

Zobowiązanie handlowe wobec dostawcy zostaje rozliczone. W jego miejsce pojawia się zobowiązanie wobec podmiotu finansującego, które w dacie przejęcia wierzytelności należy ująć w księgach faktoranta jako pozostałe rozrachunki w analityce faktor.

Spłata faktora

Zapłatę na rzecz faktora, która zmniejsza saldo pozostałych rozrachunków w analityce faktor, można zaksięgować następująco:

Wn 24 „Pozostałe rozrachunki – faktor” / Ma 13-0 „Rachunek bieżący”.

Osobno ujmuje się prowizję, odsetki oraz VAT naliczony wynikający z faktury za usługę faktoringową – faktora zalicza się je do kosztów finansowych zgodnie z zasadą memoriału.

Przykład księgowania faktoringu odwrotnego

Spółka produkcyjna kupiła surowce za 50 000 zł brutto. Faktor zapłacił tę kwotę na rachunek bankowy dostawcy, a spółka otrzymała dodatkowe 60 dni na rozliczenie zobowiązania. Prowizja wyniosła 500 zł netto plus 115 zł VAT.

1. Zmiana wierzyciela: Wn 21 – 50 000 zł / Ma 24 – 50 000 zł.
2. Ujęcie prowizji i VAT: Wn 75-1 – 500 zł / Wn 22-2 – 115 zł / Ma 24 – 615 zł.
3. Spłata faktora: Wn 24 – 50 615 zł / Ma 13-0 – 50 615 zł.

W bilansie zobowiązanie wobec dostawcy zostało zastąpione zobowiązaniem wobec faktora. Jeżeli transakcja ma charakter finansowania, kwotę 50 615 zł należy prezentować jako zobowiązanie finansowe, a nie zwykłe zobowiązanie handlowe.

To jest ważne: faktoring odwrotny może poprawić wygląd zobowiązań handlowych, ale nie sprawia, że dług znika. Zmienia się przede wszystkim wierzyciel i klasyfikacja zobowiązania – w zakresie faktoringu odwróconego odnosi się to wprost do sposobu prezentacji w bilansie.

Jak rozliczyć prowizję, odsetki i VAT od faktoringu?

Wynagrodzenie faktora może składać się z kilku elementów:

• Prowizji faktoringowej naliczanej od wartości faktury
• Odsetek za okres korzystania z finansowania
• Opłaty przygotowawczej lub opłaty za rozpatrzenie wniosku
• Abonamentu za dostęp do platformy
• Opłat za monitoring, windykację lub dodatkowe zabezpieczenia

W polskich realiach usługi faktoringowe co do zasady nie korzystają ze zwolnienia właściwego dla części usług finansowych. Są objęte podstawową stawką VAT, która wynosi 23%. Przed zaksięgowaniem dokumentu warto jednak sprawdzić aktualne przepisy, treść umowy oraz sposób wystawienia faktury przez faktora.

Typowe księgowanie faktury za usługę wygląda następująco:

1. Ujęcie faktury brutto: Wn 30 „Rozliczenie zakupu” / Ma 24 „Pozostałe rozrachunki – faktor”.
2. Ujęcie VAT: Wn 22-2 „VAT naliczony” / Ma 30 „Rozliczenie zakupu”.
3. Ujęcie kosztu netto: Wn 75-1 „Koszty finansowe” / Ma 30 „Rozliczenie zakupu”.

Czynny podatnik VAT może odliczyć podatek naliczony, jeżeli zakupiona usługa ma związek z działalnością opodatkowaną i spełnione są pozostałe warunki odliczenia. W takim przypadku ekonomicznym kosztem pozostaje zasadniczo wynagrodzenie netto faktora.

Odsetki i prowizje ujmuje się zgodnie z zasadą memoriału, czyli w okresie, którego dotyczą, a niekoniecznie dopiero w momencie ich zapłaty. Szczegółowa klasyfikacja niektórych opłat może zależeć od ich charakteru i polityki rachunkowości jednostki.

To ujęcie księgowe nie przesądza jeszcze, czy faktoring jest kosztem uzyskania przychodu w rozumieniu podatkowym – tę różnicę tłumaczę osobno.

Prowizja i odsetki nie są jedynym elementem kosztu podatkowego tej transakcji. Minister Finansów w interpretacji ogólnej z 15 lutego 2021 r. potwierdził, że oprócz nominalnej wartości brutto zbywanej wierzytelności faktorant może dodatkowo zaliczyć do kosztów uzyskania przychodu zapłacone faktorowi wynagrodzenie – również wtedy, gdy jest ono rozliczane w drodze potrącenia z kwotą wypłacaną za nabytą wierzytelność.

Ile kosztuje faktoring?

Koszt faktoringu zależy między innymi od rodzaju umowy, okresu finansowania, wartości obrotów, liczby dłużników i ich wiarygodności. Faktoring pełny jest zwykle droższy od faktoringu z regresem, ponieważ faktor przejmuje dodatkowo ryzyko niewypłacalności odbiorcy.

Z danych zebranych w porównywarce Faktomi wynika, że stawkę wyjściową w cenniku ujawnia tylko 31 ze 109 aktywnych ofert faktoringu (stan na wrzesień 2026 r.), a osiem na dziesięć jawnych stawek mieści się w przedziale 1–3% wartości faktury za 30 dni finansowania. Najniższe stawki reklamowe schodzą w okolice 0,9%, a pojedyncze droższe oferty sięgają nawet 4% – to jednak wartości orientacyjne, bo większość faktorów w ogóle nie publikuje stawki wprost. Dokładny koszt dla własnych kwot i terminów warto przeliczyć w kalkulatorze kosztu faktoringu.

Nie patrzyłbym wyłącznie na procent widoczny w reklamie. Trzeba zsumować prowizję, odsetki, abonament, opłaty minimalne i koszty dodatkowe.

Dla przykładu koszt 2% za 30 dni oznacza 2000 zł przy fakturze opiewającej na 100 000 zł. Jeżeli firma przez cały rok stale odnawia takie finansowanie, prosty koszt dwunastu 30-dniowych okresów wyniesie około 24 000 zł, czyli 24% początkowej kwoty. Nie jest to formalna rzeczywista roczna stopa oprocentowania, ale dobrze pokazuje skalę wydatku.

To jest ważne: faktoring poprawia płynność, ale nie tworzy dodatkowego zysku. Jeżeli marża na sprzedaży jest niska, regularne oddawanie faktorowi kilku procent wartości faktury może zjeść znaczną część zarobku.

Ustawa o rachunkowości a MSSF – najważniejsze różnice

Jednostki prowadzące księgi rachunkowe według ustawy o rachunkowości oraz przedsiębiorstwa stosujące MSSF mogą dojść do podobnych wniosków w typowych umowach faktoringu. Różni się jednak sposób przeprowadzania analizy, szczególnie przy bardziej złożonych kontraktach – w przypadku faktoringu właściwego kluczowe jest kryterium przejęcia ryzyka związanego z niewypłacalnością odbiorców.

Wyksięgowanie należności według MSSF 9

MSSF 9 „Instrumenty finansowe” wymaga analizy, czy przedsiębiorstwo przeniosło zasadniczą część ryzyka i korzyści związanych z należnością – w przypadku faktoringu niepełnego test ten zwykle wypada negatywnie. Dopiero po jego spełnieniu może przestać ujmować należność jako składnik aktywów finansowych.

W klasycznym faktoringu bez regresu, czyli w przypadku faktoringu pełnego, warunek ten jest często spełniony. Nie należy jednak zakładać tego automatycznie. Umowa może zawierać udział własny, gwarancję zapłaty, obowiązek odkupu wierzytelności albo inne mechanizmy pozostawiające część ryzyka po stronie faktoranta.

Jeżeli jednostka zachowała zasadnicze ryzyko, należność pozostaje w bilansie, a wypłatę od faktora ujmuje się jako zobowiązanie finansowe. Przy częściowym przeniesieniu ryzyka może być konieczna bardziej złożona analiza dalszego zaangażowania jednostki w wierzytelność.

Reverse factoring według MSSF

W przypadku finansowania łańcucha dostaw trzeba ocenić, czy zobowiązanie wobec faktora nadal ma charakter handlowy, tak jak przy zwykłej umowie kredytu. Zobowiązanie może pozostać w grupie zobowiązań handlowych, jeżeli:

• Nadal dotyczy zapłaty za towary lub świadczone usługi
• Zostało zafakturowane lub formalnie uzgodnione z dostawcą towarów bądź usług
• Jest elementem zwykłego kapitału obrotowego
• Termin i pozostałe warunki nie wskazują na odrębne finansowanie

Jeżeli zobowiązanie wobec banku wynika z osobnej umowy finansowej, termin płatności został znacząco wydłużony, a ekonomiczna funkcja transakcji przypomina kredyt, właściwsza będzie prezentacja w zobowiązaniach finansowych. Przy istotnej wartości może być potrzebna osobna pozycja bilansu oraz dodatkowe ujawnienia.

W sprawozdaniach sporządzanych według MSSF istotne są między innymi wymagania MSR 7 dotyczące przepływów pieniężnych oraz wymagania odnoszące się do prezentacji i ujawniania instrumentów finansowych. Dla okresów rozpoczynających się 1 stycznia 2027 r. standard IFRS 18 zastępuje IAS 1 w obszarze prezentacji sprawozdań finansowych, zachowując znaczenie analizy natury i funkcji zobowiązania.

Projekt KSR dotyczący faktoringu

W Polsce przygotowano projekt Krajowego Standardu Rachunkowości „Faktoring w księgach rachunkowych i sprawozdaniu finansowym faktoranta”. Jego celem jest uporządkowanie zasad ujmowania, wyceny, prezentacji oraz ujawnień związanych z faktoringiem zwykłym i odwrotnym.

Projekt przewiduje między innymi model skrócony i model ogólny analizy faktoringu należności. Odnosi się także do klasyfikacji przepływów pieniężnych oraz zobowiązań wynikających z reverse factoringu.

To jest ważne: projekt standardu nie jest tym samym co obowiązujący standard. Przed zastosowaniem jego rozwiązań trzeba sprawdzić aktualny status dokumentu oraz zgodność przyjętej polityki z ustawą o rachunkowości.

Jak faktoring wpływa na sprawozdanie finansowe?

Poszczególne warianty faktoringu zupełnie inaczej zmieniają obraz przedsiębiorstwa. Zestawienie najważniejszych skutków znajduje się poniżej.

Wpływ na bilans

Faktoring pełny zamienia należność na gotówkę i nie powinien tworzyć zobowiązania finansowego, jeśli ryzyko rzeczywiście zostało przeniesione. Może to poprawić część wskaźników płynności i skrócić rotację należności.

Faktoring z regresem zwiększa gotówkę, ale jednocześnie tworzy zobowiązanie finansowe. Należność nadal pozostaje w aktywach. Suma bilansowa może więc wzrosnąć, podobnie jak wskaźniki zadłużenia.

Faktoring odwrotny zmniejsza zobowiązania handlowe i zwiększa zobowiązania wobec finansującego. Może poprawiać statystyki dotyczące płatności dostawcom, ale nie oznacza faktycznego zmniejszenia zadłużenia firmy.

Wpływ na rachunek zysków i strat

Każdy wariant faktoringu generuje koszty w postaci prowizji, odsetek lub opłat dodatkowych. W faktoringu pełnym dochodzi jeszcze wynik na sprzedaży wierzytelności.

W jednostkach stosujących różne wzory sprawozdań ta sama transakcja może trafić do odmiennie nazwanych pozycji. Dlatego sposób prezentacji powinien wynikać z ustawy, stosowanego załącznika oraz polityki rachunkowości.

Wpływ na rachunek przepływów pieniężnych

Ogólna zasada jest dość prosta: klasyfikacja powinna odzwierciedlać ekonomiczną treść transakcji.

• Wpływ ze sprzedaży należności bez regresu jest zwykle powiązany z działalnością operacyjną
• Wpływ zaliczki przy faktoringu z regresem ma zwykle charakter finansowy
• Spłata reverse factoringu jest przepływem finansowym, jeśli zobowiązanie stanowi finansowanie
• Spłata może pozostać przepływem operacyjnym, jeśli zobowiązanie zachowało charakter handlowy

Istotne jest zachowanie spójnej polityki i odpowiednie opisanie znaczących umów faktoringu. Bez tego przepływy operacyjne mogą wyglądać lepiej, niż wynikałoby to z rzeczywistego modelu finansowania firmy.

Jak przygotować firmę do prawidłowego księgowania faktoringu?

Nie zaczynałbym od samych dekretów. Najpierw trzeba przeanalizować umowę, ponieważ dwa produkty o podobnej nazwie mogą wywoływać inne skutki bilansowe.

1. Krok 1: Zbierz wszystkie umowy faktoringowe, aneksy, regulaminy i tabele opłat.
2. Krok 2: Ustal, czy umowa dotyczy należności, czy zobowiązań wobec dostawców.
3. Krok 3: Sprawdź, kto ponosi ryzyko braku zapłaty i czy istnieje prawo regresu.
4. Krok 4: Poszukaj obowiązku odkupu wierzytelności, gwarancji, udziału własnego i dodatkowych zabezpieczeń.
5. Krok 5: Określ, czy należność powinna zostać wyksięgowana, czy pozostać w aktywach.
6. Krok 6: Ustal właściwą klasyfikację zobowiązania wobec faktora.
7. Krok 7: Rozdziel cenę wierzytelności, prowizję, odsetki, opłaty dodatkowe i VAT.
8. Krok 8: Określ sposób prezentacji w bilansie, rachunku wyników i rachunku przepływów pieniężnych.
9. Krok 9: Zapisz przyjęte rozwiązania w polityce rachunkowości.
10. Krok 10: Sprawdź, czy umowy wymagają dodatkowych ujawnień w informacji dodatkowej.

W przypadku rozbudowanych umów warto przeprowadzić analizę wspólnie z księgowym, biegłym rewidentem lub doradcą. Szczególnej uwagi wymagają produkty mieszane, w których faktor przejmuje tylko część ryzyka albo zabezpiecza wyłącznie określone przypadki niewypłacalności.

Czy faktoring się opłaca?

Faktoring może skrócić oczekiwanie na pieniądze, ograniczyć ryzyko niewypłacalności odbiorcy albo pozwolić na późniejszą zapłatę dostawcom. Nie zmienia to jednak faktu, że jest odpłatną usługą, a w wariancie z regresem i odwrotnym często po prostu formą zadłużenia.

Przed podpisaniem umowy zachęcam, aby policzyć:

• Łączną prowizję i odsetki w całym okresie finansowania
• Opłaty minimalne, abonamentowe i przygotowawcze
• Koszt przedłużenia finansowania przy opóźnieniu płatności
• Skutki regresu w przypadku braku zapłaty przez odbiorcę
• Wpływ kosztu faktoringu na marżę ze sprzedaży
• Wpływ zobowiązania na wskaźniki zadłużenia i umowy kredytowe
• Koszt alternatyw, w tym rabatu za szybszą zapłatę lub kredytu obrotowego

Z mojego punktu widzenia szczególnie ostrożnie trzeba podchodzić do faktoringu z regresem. Firma otrzymuje pieniądze szybciej, ale ryzyko niewypłacalności klienta nadal pozostaje po jej stronie. Jeżeli dłużnik nie zapłaci, faktor może zażądać zwrotu finansowania właśnie wtedy, gdy przedsiębiorstwo ma największy problem z płynnością.

Porównaj oferty faktoringu, zanim podpiszesz umowę

Faktomi to niezależna porównywarka faktoringu dla mikro-, małych i średnich firm – serwis, który założyłem i prowadzę. Zestawiamy oferty banków i firm pozabankowych: ponad 100 ofert ponad 30 firm faktoringowych (stan na wrzesień 2026 r.). Czytamy tabele opłat i umowy, wyliczamy realny koszt finansowania i pokazujemy też to, czego część faktorów nie ujawnia wprost w cenniku. Korzystanie z porównywarki jest bezpłatne.

Zanim ustalisz z księgową sposób ewidencji, warto sprawdzić, czy wybrany wariant faktoringu w ogóle jest najkorzystniejszy dla Twojej firmy – w poradniku księgowania faktoringu w Faktomi znajdziesz dodatkowe schematy i przykłady, a w osobnym materiale o księgowaniu faktoringu odwrotnego – rozwinięcie wątku zobowiązań wobec dostawców.

Zanim podpiszesz umowę faktoringową, porównaj co najmniej kilka ofert – różnice w cenie, limitach, wymaganym stażu firmy i przejrzystości opłat bywają między faktorami duże, a to właśnie od zapisów umowy zależy, jak potem zaksięgujesz całą transakcję.

Faktoring – księgowanie: podsumowanie

Poprawne księgowanie faktoringu zaczyna się od rozpoznania ekonomicznej treści umowy. Faktoring pełny prowadzi zwykle do wyksięgowania należności. Faktoring z regresem pozostawia należność w aktywach i tworzy zobowiązanie finansowe. Faktoring odwrotny zastępuje zobowiązanie wobec dostawcy zobowiązaniem wobec faktora.

Nie warto patrzeć na faktoring wyłącznie jak na wygodny sposób szybszego zdobycia gotówki. Trzeba policzyć wszystkie prowizje, odsetki i opłaty, a następnie sprawdzić, jak umowa zmieni bilans, przepływy pieniężne i poziom zadłużenia. Dopiero wtedy widać czarno na białym, czy rozwiązanie rzeczywiście się opłaca.

Korzystacie z faktoringu pełnego, z regresem albo odwrotnego? Jak rozliczacie prowizje i czy koszt tej usługi jest dla Was akceptowalny? Podzielcie się swoimi doświadczeniami w komentarzach.